Քերականություն

Ուղղագրական և կետադրական վարժություններ

Օգսեն Մարգարյանը քաշեց վարագույրը և բացեց պատուհանի փեղկերը: Շոգ էր: Արևի բարկ ճառագայթներն արդեն սփռվել էին ամենուրեք: Մարգարյանն արագ հագավ հագուստները, խոզանակով սրփեց անդրավարտիքի փոշոտված փոխքերը և դուրս եկավ պատշգամբ: Խոր հոգով արձակեց, ապա հաճույքով ներշնչեց շրջակայքում տարածված սերկևվլենու բուրմունքը: Դիմացը մրգատու ծառերի մեջ, կային մի քանի բարաքներ որոնց առջև անհոգ խաղում էին մի խումբ մանուկներ, իսկ ծառի շվաքում նստած բարակը հետևում էր նրանց: Վարակիչ էր երեխաների ծիծաղը և Մարգարյանը քթի տակ ժպտաց:


       Առաջադրանքներ

1․ Արտագրե՛լ նախադասությունները՝ փակագծերում
տրված գոյականները անհրաժեշտ հոլովով, առումով և թվով գրելով համա-
պատասխան տեղերում։
1. Սարի գագաթից երևում էին մոտակա գյուղի բոլոր տները, իսկ ճերմակ մշուշի մեջ

նշմարվում էր մեկ այլ գյուղ։ (գյուղ, գագաթ, մշուշ)
2. Ասֆալտապատ ճանապարհով սլացող մեքենան կանգ առավ ճամփեզրի ցայտաղբյուրի մոտ, և մեքենայից ելավ վարորդը՝ մի ալեհեր մարդ։ (ճամփեզր, մեքենա, ճանապարհ)
3. Մեր շուրջը սփռված դաշտերում երևում էին աշխատող մարդիկ, որոնք երբեմն հայացքներն  ուղղում էին մեր կողմը։ (հայացք, դաշտ, մարդ)
4. Այդ հինավուրց ձեռագրով արժեքավոր տեղեկություններ կային, որոնք խիստ հետաքրքրեցին գիտաժողովին մասնակցող մասնագետներին։ (տեղեկություն, ձեռագիր, գիտաժողով)
5. Ամբողջ օրն աշխատած վարպետը գործն ավարտել էր, և հիմա գոհունակությամբ նայում էր իր աշխատանքի արդյունքին։ (գոհունակություն, վարպետ, օր)
6. Գեղարվեստական նոր ֆիլմի ցուցադրումն ավարտվել էր, և հանդիսատեսները խումբ-խումբ ելնում էին դահլիճից։ (հանդիսատես, դահլիճ, ցուցադրում)
7. Նրա աշխատանքի վայրի մոտ գտնվող փողոցում վերջերս նոր խանութ է բացվել,
որտեղ վաճառվում են բազմազան իրեր։ (իր, փողոց, վայր)
8. Աստղերը մեկ-մեկ մարում էին երկնքում, փչում էր վաղորդյան սառը քամին, և լիճը, թեթև ծփանքով արթնանում էր ուշ աշնան երկար գիշերվա նիրհից։
(քամի, երկինք, աշուն)
9. Երկրորդ կուրսի ավագը բերել էր հաջորդ քննության հարցաշարը, և տարբեր
շարքերում նստած ուսանողները դասագրքերում որոնում էին հարցերին վերաբերող
թեմաները և տետրում նշում էջերը։ (քննության, դասագիրք, կուրս)
10. Վերջերս կազմակերպված մրցույթին մասնակցեցին արվեստի դպրոցում սովորող շատ երեխաներ, որոնց աշխատանքներն արժանացան տարբեր մրցանակների։
(մրցույթ, մրցանակ, դպրոց)
2․ Կազմել տրված բառերի հոգնակի ձևերը․
Սարալանջ-սարալանջեր, ռուս-ռսներ, արձակագիր-արձակագրեր, նուռ-նռներ, հողաթումբ-հողաթմբեր, հորաքույր-հորաքույրեր, մատ-մատեր, արքայադուստր-արքայադուստրեր, հարս-հարսներ, մեծատուն-մեծատներ, լրագիր-լրագրեր, նստացույց-նստացույցեր, խմբագիր-խմբագրեր, թագակիր-թագակիրներ, կողմնացույց-կողմնացույցեր, ձեռագիր-ձեռագրեր, համերգ-համերգներ, հանքահոր-հանքահորեր, սպա-սպաեր, հանքափոր-հանքափորներ, վերնագիր-վերնագրեր, վիպագիր-վիպագրեր, ռազմերգ-ռազմերգեր։
3․ Տեքստը հարստացնել ածականներով․
Չնայած անտանելի շոգին՝ օրիորդն առանց հովանոցի էր ու քայլելիս մի տեսակ տարօրինակ թափահարում էր ձեռքերը։ Մի ամառային օր՝ կեսօրից հետո, հանկարծ շոգենավի սուլիչը բարցր ազդանշան տվեց, և բոլոր ճամփորդներն իրենց խցիկներից տագնապահար վազեցին դուրս՝ տեղեկանալու՝ ինչ է պատահել։ Եղել է արդյոք այս զարմանալի պատմությունը, թե՞ մի հորինված հեքիաթ է, դժվար է ճշգրիտ ասել, բայց կա նման գյուղը, կան բազմաթիվ քարանձավները, կա գյուղը, կա գերեզմանը, իսկ գերեզմանի վրա՝ ոչ մի անուն։   Ա․Բ․
4․ Հորինիր փոքրիկ պատմություն՝ «Ես այգեգործ եմ» թեմայով, օգտագործիր ածականներ։
Ես մի հասարակ այգեգործ եմ: Սիրում եմ աշխատել անմշակ հողը, խնամել մեր հրաշք բուսականությունը: Ամեն օր, վաղ առավոտյան գալիս եմ իմ ընթարձակ այգի: Ջրում եմ բերքատու ծառերս ու գեղեցիկ ծաղիկներս: Չնայած կիզիչ արևին, սիրով կատարում եմ ինձ հաճույք պատճառող այս աշխատանքը: Լինում են հաճախ օրեր, որ մոռանում եմ ժամանակի մասին և մինչև ուշ երեկո մնում եմ իմ այգում:
5  Գրե՛լ բառերով։

9, 12, 99, 50, 60, 70, 80, 100, 1938, II, III, IV։
Ինը, տասներկու, իննսունինը, հիսուն, վաթսուն, յոթանասուն, ութսուն, հարյուր, հազար ինը հարյուր երեսունութ, երկրորդ, երրորդ, չորրորդ:
6Խմբավորիր թվականները՝ կազմությամբ պարզ (արմատական),

1. տասնինը, երեսուն, ինը
2. քառասուն, մեկ, հազար
3. յոթ, միլիարդ, հարյուր
4. տասը, երկու, տասնմեկ
5. ինը, միլիարդ, քսանչորս
6. տասնութ, քսանութ, հարյուր
7. տասնմեկ, երեսուն, երեք
8. տաս
ը, երկու, տասնմեկ


Առաջադրանքներ       (Գոյական)
1.
Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է կազմվումեր վերջավորությամբ։
 1. բեռնարկղ, բառատետր, բնագիր, պատմագիր
 2. գլխաշոր, դեղատոմս, ձկնորսանավ, ամսագիր
3.
ածխակույտ, ակնաբիբ, բաժնետեր, դասաժամ
 4. եզրաշերտ, թաղամաս, լաստանավ, զարդասյուն
 5. մեղրամոմ, յուղաբիծ, նավթահոր, շնագայլ
 6. ջրաբույս, սառցադաշտ, որմնանկար, վարելահող
 7. անվաճաղ, արքայատոհմ, բնակվարձ, գետաձի
 8. գիտափորձ, զոդաձող, երկաթալար, էլեկտրասարք
9.
թոնրատուն, ճամփեզր, մատենացանկ, թիթեղագործ
10.
մեկնակետ, մարզաձև, ջրաշիթ, ուրվագիծ
2. Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է կազմվումներ վերջավորությամբ։
 1. գորգագործներ, որմնադիրներ, մեղվաբույծներ, էքսկավատորավարներ
 2. ածխահատներ, գյուղատնտեսներ, այգեգործներ, երգիծաբաններ 3. հանդիսատեսներ, հատապտուղներ, էլեկտրամուրճեր, հեքիաթագիրներ
 4. հրուշակագործներ, ձիթաբլիթներ, հերթապահներ, մանկաբույժներ
5.
պատգամներ, պատճեններ, ջրատարներ, սննդամթերքներ
 6. տիեզերագնացներ, ուղղաթիռներ, փականագործներ, քարայրներ 7. քարհատներ, առակագիրներ, ատամնաբույժներ, արգելացանցեր
 8. բնանկարներ, գաջագործներ, դեղասրվակներ, խճանկարներ
9.
ծաղկաբույծներ, համազգեստներ, հատապտուղներ, մեդալակիրներ 10. նորաբնակներ, շերամապահներ, սերնդակիցներ, վաճառատեղեր
3 Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ անորոշ առումով գոյականը։
1ապագան, լեռնաշղթան, ենթական, պատվանդան
 2. պարագան, կուլան, ավազան, թեման
 3. պատճեն, սյուժեն, հյուլեն, միջօրեն
4.
խճավազն, արքայազն, նոխազն, վարազն
 5. թեյն, տրամվայն, որովայն, դերբայն
 6. կարոտն, մոլախոտն, ծղոտն, հետիոտն
7.
քնարերգուն, վերարկուն, ճողփյուն, սերմացուն
 8. մեղուն, ցողուն, ժողովածուն, աղաթթուն
9.
չափածոն, մետրոն, երեկոն, երգեհոն
10.
զբոսայգին, մարգագետին, թերակղզին, ծառուղին

4  Արտագրե՛լ նախադասությունները՝ փակագծերում տրված գոյականները անհրաժեշտ հոլովով, առումով և թվով գրելով համապատասխան տեղերում։
 1. Սարի գագաթից երևում էին մոտակա գյուղի բոլոր տները, իսկ ճերմակ մշուշի մեջ նշմարվում էր մեկ այլ գյուղ։                                                (գյուղ, գագաթ, մշուշ)
2. Ասֆալտապատ ճանապարհով սլացող մեքենան կանգ առավ ճամփեզրին ցայտաղբյուրի մոտ, և մեքենայից ելավ վարորդը՝ մի ալեհեր մարդ։            (ճամփեզր, մեքենա, ճանապարհ)
3. Մեր շուրջը սփռված դաշտում երևում էին աշխատող մարդիկ, որոնք երբեմն հայացքներն ուղղում էին մեր կողմը։                                                    (հայացք, դաշտ, մարդ)
4. Այդ հինավուրց ձեռագրով արժեքավոր տեղեկություններ կային, որոնք խիստ հետաքրքրեցին գիտաժողովին մասնակցող մասնագետներին։               (տեղեկություն, ձեռագիր, գիտաժողով)
5. Ամբողջ օրը աշխատած վարպետը գործն ավարտել էր, և հիմա գոհունակությամբ նայում էր իր աշխատանքի արդյունքին։                                 (գոհունակություն, վարպետ, օր)
6. Գեղարվեստական նոր ֆիլմի ցուցադրումն ավարտվել էր, և հանդիսատեսները խումբ-խումբ ելնում էին դահլիճից։                                                     (հանդիսատես, դահլիճ, ցուցադրում)
7. Նրա աշխատանքի վայրի մոտ գտնվող փողոցում վերջերս նոր խանութ է բացվել, որտեղ վաճառվում են բազմազան իրեր։                                    (իր, փողոց, վայր)
 8. Աստղերը մեկ-մեկ մարում էին երկնքում, փչում էր վաղորդյան սառը քամին, և լիճը, թեթև ծփանքով արթնանում էր ուշ աշնան երկար գիշերվա նիրհից։ (քամի, երկինք, աշուն)
9. Երկրորդ կուրսի ավագը բերել էր հաջորդ քննության հարցաշարը, և տարբեր շարքերում նստած ուսանողները դասագրքում որոնում էին հարցերին վերաբերող թեմաները և տետրում նշում էջերը։                       (քննության, դասագիրք, կուրս)
10. Վերջերս կազմակերպված մրցույթին մասնակցեցին արվեստի դպրոցի սովորող շատ երեխաներ, որոնց աշխատանքներն արժանացան տարբեր մրցանակների։ (մրցույթ, մրցանակ, դպրոց)


5 Գոյականները խմբավորել ըստ հոլովումների։
Սենյակ-սենյակի, 
քաղաք-քաղաքի, փողոց-փողոցի, գիրք-գրքի, լուսամուտ-լուսամուտի, գրիչ-գրչի, խաղող-խաղողի, դիմում-դիմումի

տուն-տան, դուռ-դռան, գեղեցկություն-գեղեցկության, լեռ-լեռան, բեռ-բեռան,ձյուն-ձյան, ուսում-ուսման, աշուն-աշնան, շուն-շան, ձուկ-ձկան, զարգացում-զարգացման

այգի-այգու, բարդի-բարդու, խնձորենի-խնձորենու

օր-օրվա, ամիս-ամսվա

քույր-քրոջ, ընկեր-ընկերոջ:

Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերն են պատկանում ան հոլովման։ 
1. լեռ, մոտեցում, թվարկում, գառ 
2. տրոհում, դուռ, մեծություն, փորձարկում 
3. մուկ, ձուկ, նուռ, շուն 
4. մանուկ, գարուն, աշուն, լեռ 
5. լրացում, անուն, թոռ, բեռ  

Комментариев нет:

Отправить комментарий